Voor Europa was de ontmoeting tussen Xi Jinping en Keir Starmer in Beijing niet zomaar een bilaterale reset. Het was een vroeg signaal van hoe een van de naaste partners van de EU China wil navigeren op een moment dat Brussel zelf worstelt om economische betrokkenheid, strategische risicovermindering en politieke druk vanuit Washington met elkaar te verzoenen.
Lang voor de symboliek van een Britse premier die in de Grote Hal van het Volk staat, keken Europese beleidsmakers naar iets praktischer: of een grote Europese economie de betrekkingen met China kan stabiliseren zonder de politieke wonden van het afgelopen decennium weer open te rijten – en of dat model het denken in Parijs, Berlijn en Brussel stilletjes zou kunnen beïnvloeden.
Beijing bood twee zorgvuldig gekozen zinnen aan: Xi’s belofte van een relatie die “de tand des tijds kan doorstaan” en Starmer’s oproep tot een “verfijnder” partnerschap. Daartussen zat een bundel praktische resultaten – whiskytarieven, visumvrij reizen en samenwerking op het gebied van onregelmatige migratie – die niet zozeer iets zeggen over het sentiment als wel over de nieuwe manier waarop Europa en China nu met elkaar omgaan.
Een Europese testcase voor “beheerde betrokkenheid
Voor de EU-instellingen en de lidstaten fungeert de ontmoeting tussen het VK en China als een levend experiment.
Sinds 2023 heeft Brussel formeel gekozen voor “ont-risken, niet ontkoppelen”. In de praktijk blijkt het echter moeilijk om die doctrine om te zetten in werkbare bilaterale betrekkingen. De Duitse China-strategie blijft thuis omstreden, Frankrijk schommelt tussen strategische autonomie en Atlantische afstemming en kleinere lidstaten blijven voorzichtig.
Het VK, niet langer gebonden aan de EU-consensus maar nog steeds economisch en politiek verweven met Europa, probeert nu iets te doen waar Brussel moeite mee heeft gehad: de samenwerking in hokjes indelen zonder te doen alsof het vertrouwen is hersteld.
De taal van Starmer was veelzeggend. Een “meer verfijnde” relatie is geen terugkeer naar het “gouden tijdperk” van voor 2019 en het is ook geen confronterende houding. Het is een expliciete erkenning dat economische, toeristische en veiligheidsbelangen kunnen worden nagestreefd naast onenigheid – een formulering die velen in Europa stilletjes erkennen als onvermijdelijk.
Waarom de resultaten belangrijker zijn dan de retoriek
Voor Europese waarnemers lag de echte betekenis van de bijeenkomst niet in de toon, maar in de keuze van de resultaten.
Handel: whisky als signaal, niet als sector
Bewegingen op het gebied van whiskytarieven werden prominent belicht – niet omdat whisky bepalend is voor de handel tussen het VK en China, maar omdat het politiek leesbaar is. Net als de Europese agrovoedingsexport vertegenwoordigt whisky banen, regionale identiteit en merkwaarde.
Voor Europa is de boodschap duidelijk: Beijing is bereid om selectieve, symbolische handelsconcessies te doen om belangrijke relaties te stabiliseren – zonder de bredere kwestie van markttoegang of industriebeleid opnieuw aan de orde te stellen. Dat is een model dat EU-exporteurs zullen herkennen.
Toerisme en mobiliteit: visa als soft power
Visumvrij reizen voor Britse burgers, waardoor ze tot 30 dagen kunnen blijven, is misschien wel de meest onderschatte uitkomst van de bijeenkomst.
Voor de Europese toeristische sector – die nog steeds aan het heropbouwen is na de pandemie – zijn mobiliteitssignalen belangrijk. Visumregelingen bepalen de routes van luchtvaartmaatschappijen, de planning van touroperators, academische uitwisselingen en zakenreizen. Als de mobiliteit tussen het VK en China toeneemt terwijl de mobiliteit tussen de EU en China beperkter blijft, zal Brussel onder stille druk van de sector komen te staan om zijn eigen aanpak te heroverwegen.
Illegale migratie: een nieuw, pragmatisch kanaal
Samenwerking op het gebied van illegale migratie – met name het delen van informatie over aanvoerketens voor smokkel – plaatst China binnen een Europese politieke prioriteit die zelden voorkomt in bilaterale diplomatie.
Voor Europa is dit leerzaam. Migratie is in de hele EU een bepalende verkiezingskwestie geworden. Als China op dit gebied eerder als een technische partner dan als een politieke actor kan worden gepositioneerd, kunnen de lidstaten soortgelijke kanalen verkennen – voorzichtig en grotendeels buiten het zicht van het publiek.
Stabiliteit, maar aan beide zijden anders gedefinieerd
Beide leiders spraken over stabiliteit, maar voor Europa is het verschil in interpretatie van belang.
- De stabiliteit van Beijing gaat over voorspelbaarheid: minder publieke confrontaties, minder sanctieschokken en betrouwbare economische kanalen met belangrijke Europese spelers.
- De stabiliteit van Londen is politiek: groei genereren, toerisme ondersteunen en controle over de grenzen tonen zonder strategisch naïef over te komen.
Deze dubbele definitie weerspiegelt Europa’s eigen dilemma. Brussel wil stabiliteit in handel en toeleveringsketens en tegelijkertijd druk blijven uitoefenen op mensenrechten, veiligheid en internationaal recht. De Xi-Starmer bijeenkomst suggereert dat compartimentering – in plaats van convergentie – het dominante model aan het worden is.
Mensenrechten ter sprake gebracht – maar opzettelijk ingeperkt
Starmer bracht de zaak Jimmy Lai en bredere zorgen over mensenrechten ter sprake en omschreef de uitwisseling als respectvol.
Voor Europa maakt dit minder uit voor de inhoud dan voor de choreografie. Mensenrechten werden erkend, vastgelegd, maar mochten de vergadering niet domineren. Dit is een afspiegeling van de manier waarop veel EU-leiders nu met China omgaan: kwesties worden “in een kader” gehouden zonder het organiserende principe van betrokkenheid te worden.
Het is een model dat kritiek heeft gekregen van activisten, maar het is een weerspiegeling van de politieke realiteit in een groot deel van het continent.
Wat Brussel in de gaten gaat houden
Vanuit Europees perspectief is de bijeenkomst in Beijing alleen van belang als er resultaten uit voortkomen.
De belangrijkste indicatoren die EU-beleidsmakers in de gaten zullen houden, zijn onder andere
- Blijven de tariefaanpassingen symbolisch of breiden ze zich uit tot een bredere markttoegang?
- Of visumvrij reizen leidt tot een tastbare toename van toerisme, zakenbezoeken en academische uitwisselingen.
- Of de samenwerking op het gebied van migratie leidt tot een meetbare verstoring van smokkelnetwerken zonder politieke gevolgen.
- Of veiligheidsproblemen – cyber, inmenging, kritieke infrastructuur – geïsoleerd blijven van economische samenwerking.
Als het VK kan aantonen dat beheerde betrokkenheid resultaten oplevert zonder strategische achteruitgang, kan het rustig beïnvloeden hoe Europa zijn eigen China-beleid herijkt.
Als dat niet lukt, zal Brussel daar net zo snel nota van nemen.
Een boodschap buiten Londen en Peking
Xi’s uitspraak over relaties die “de tand des tijds doorstaan” was niet alleen gericht aan Downing Street. Het was een boodschap aan Europa dat Beijing bereid is om de banden te stabiliseren – maar alleen op voorwaarden die verschillen op lange termijn accepteren, geen verzoening.
Het antwoord van Starmer, ontdaan van diplomatieke taal, droeg een al even Europese ondertekst in zich: dit gaat over systemen, niet over sentiment.
Voor Europa is de les van Peking niet dat er een nieuw tijdperk is aangebroken – maar dat er een nieuwe handleiding aan het ontstaan is.
