Een nieuwe opiniepeiling onderstreept een duidelijke boodschap van Groenland: de overgrote meerderheid van de bevolking is ertegen om deel uit te maken van de Verenigde Staten. Dit bevestigt het streven van het eiland naar zelfbeschikking en roept in heel Europa heftige reacties op. Volgens de enquête, die in opdracht van Groenlandse en Deense media is gehouden, staat ongeveer 85% van de respondenten afwijzend tegenover het idee dat Groenland het Koninkrijk Denemarken verlaat om zich bij de Verenigde Staten aan te sluiten, terwijl slechts 6% voor is en 9% geen mening heeft. De bevindingen wijzen op een diepe lokale weerstand tegen controle van buitenaf, zelfs ondanks de groeiende geopolitieke belangstelling voor het Noordpoolgebied.
Europese leiders reageren op Amerikaanse eisen
De publicatie van de opiniepeiling heeft de Europese bezorgdheid over de druk van buitenaf op de soevereiniteit van Groenland opnieuw doen oplaaien. Leiders van Frankrijk, Duitsland, Italië, Polen, Spanje en het Verenigd Koninkrijk hebben zich publiekelijk achter de Deense premier Mette Frederiksen geschaard bij het verdedigen van de territoriale integriteit van Groenland na hernieuwde Amerikaanse toenaderingen, waarbij ze benadrukten dat “Groenland toebehoort aan zijn volk” en dat “Denemarken en Groenland, en zij alleen, over zijn toekomst moeten beslissen”.
In Brussel hebben EU-functionarissen dit standpunt versterkt. De voorzitter van de Europese Raad, Charles Michel, heeft samen met collega’s uit het hele blok benadrukt dat de EU en haar lidstaten het internationaal recht, de soevereiniteit van Arctische staten en het zelfbeschikkingsrecht van Groenland respecteren in het licht van externe strategische concurrentie. Het EU-beleidskader voor het Noordpoolgebied, dat bedoeld is om vreedzame samenwerking in het hoge noorden te bevorderen, ondersteunt expliciet de territoriale integriteit en de democratische keuze van de Arctische gemeenschappen.
Strategische autonomie en betrokkenheid bij het Noordpoolgebied
Het Groenlandepisode heeft ook geleid tot bredere Europese debatten over strategische autonomie. De EU-buitenlandchef Kaja Kallas waarschuwde onlangs dat Europa zijn eigen defensie- en diplomatieke capaciteiten moet versterken en tegelijkertijd robuust moet blijven samenwerken met de NAVO, vooral gezien de druk van grootmachten als de Verenigde Staten, Rusland en China. Ze onderstreepte het belang om de strategische kwetsbaarheid van Europa te verminderen en zijn onafhankelijke stem in mondiale veiligheidsaangelegenheden te versterken.
De Franse president Emmanuel Macron beschreef de situatie als een “wake-up call” voor Europa en pleitte voor een sterkere betrokkenheid van de NAVO en de EU in het Noordpoolgebied en een grotere waakzaamheid over de regionale veiligheidsdynamiek. Zijn opmerkingen weerspiegelen de bezorgdheid in Brussel dat incidenten zoals de controverse over Groenland de noodzaak onderstrepen voor de EU om haar geostrategische aanwezigheid in het hoge noorden te verdiepen.
Waarom Groenland van belang is voor Europa
Groenland blijft een belangrijke geopolitieke partner voor de EU, ondanks het feit dat het geen deel uitmaakt van de Unie. Het heeft een unieke status als een met de EU geassocieerd land en gebied overzee (LGO) krachtens het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie en de opeenvolgende besluiten van de Raad, waardoor uitgebreide samenwerking op het gebied van visserij, duurzaamheid en economische ontwikkeling mogelijk is.
Het Noordpoolgebied zelf is een groeiende prioriteit voor Brussel nu de klimaatverandering de toegang tot natuurlijke hulpbronnen en nieuwe zeeroutes verandert en de strategische strijd tussen wereldmachten verhevigt. EU-beleidsmakers stellen dat het respecteren van de soevereiniteit van Groenland – en ervoor zorgen dat de keuzes van Groenland worden bepaald door lokale stemmen – essentieel is voor het behoud van stabiliteit en samenwerking in de regio.
Lokale stemmen en Europese solidariteit
Voor Groenlanders weerspiegelt de peiling meer dan een reactie op druk van buitenaf – het is een uitdrukking van een sterke betrokkenheid bij lokale zeggenschap. En in Europa zien functionarissen die betrokkenheid als fundamenteel voor zowel Arctisch bestuur als trans-Atlantische betrekkingen. Terwijl de EU politiek en economisch blijft investeren in de regio, hebben haar leiders duidelijk gemaakt dat Europese betrokkenheid een evenwicht moet vinden tussen geopolitieke belangen en respect voor de democratische wil van de Arctische gemeenschappen.
