Te midden van de aanhoudende crisis rond Iran en de Europese inspanningen in dit verband, hebben de pogingen van twee Nederlandse parlementariërs om Reza Pahlavi, de zoon van de afgezette Sjah van Iran, op 6 juli uit te nodigen en hem een platform te bieden, geleid tot grote verontwaardiging onder een aanzienlijk aantal leden van het Nederlandse parlement en binnen de Iraanse gemeenschap.
Reza Pahlavi, 66 jaar oud en al bijna een halve eeuw woonachtig buiten Iran, is een zeer controversiële figuur. Met name de afgelopen maanden hebben gerenommeerde internationale media meerdere artikelen gepubliceerd over zijn rol op uiteenlopende terreinen, in het bijzonder over zijn bijdrage aan en aanmoediging van de oorlog die inmiddels bijna vier maanden lang de gehele regio in een crisis heeft gestort.
Volgens berichten op website van het Nederlandse parlement besprak de vaste commissie voor Buitenlandse Zaken van de Tweede Kamer op 23 juni het verzoek van twee VVD-Kamerleden om Reza Pahlavi uit te nodigen. Gezien de overwegend negatieve reacties tijdens die vergadering besloot de commissie de uitnodiging niet door te laten gaan. Vervolgens maakten de twee Kamerleden gebruik van een bijzondere procedure, bedoeld voor gevallen van overmacht, om in zeer korte tijd een online stemming te organiseren.
Bij deze stemming stemden vertegenwoordigers van zeven fracties vóór, vijf fracties tegen, terwijl vijf fracties helemaal niet stemden. De kern van de bezwaren was dat Reza Pahlavi geen exclusief platform zou moeten krijgen. Als de Iraanse oppositie gehoord moet worden, zouden vertegenwoordigers van verschillende oppositiegroepen moeten worden uitgenodigd, zonder één persoon centraal te stellen. Het bepalen van het politieke leiderschap van een toekomstig Iran is immers een zaak van het Iraanse volk zelf.
Ook de timing van de uitnodiging roept vragen op. Hoewel het parlement officieel vanaf 3 juli met reces gaat, staat de bijeenkomst gepland op 6 juli, dus tijdens het parlementaire zomerreces. Dit heeft de indruk versterkt dat het niet primair gaat om een inhoudelijke gedachtewisseling met Nederlandse volksvertegenwoordigers, maar om het koste wat kost organiseren van een bijeenkomst in het parlement voor publicitaire doeleinden.
Volgens een parlementslid dat anoniem wilde blijven, is deze werkwijze op zichzelf al ondemocratisch. Maar nu het Nederlandse parlement een uitnodiging aan Pahlavi eerder heeft afgewezen, maken deze tactieken en de opgelegde tijdsdruk volgens hem de indruk van een doelbewuste manoeuvre met twijfelachtige motieven. Hij voegde eraan toe dat dit des te problematischer is nu de negatieve rol van Pahlavi binnen de Iraanse oppositie breed is belicht in gezaghebbende media in Europa, het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten.
Een Iraanse mensenrechtenactivist, die jarenlang gevangen zat in Iran en in 2015 werd vrijgelaten, verklaarde: “Het Iraanse volk verwacht van Europese parlementen dat zij zich actief uitspreken tegen de politieke executies die tegenwoordig vrijwel dagelijks in Iran plaatsvinden. Maar het uitnodigen van de zoon van de Sjah vertroebelt deze urgente zorgen met politieke spelletjes en zaait verdeeldheid in het voordeel van de geestelijke machthebbers in Iran.” Hij verwees daarbij naar een uitspraak van een rechtbank in Parijs van 20 juni, waarin werd gesteld dat zowel agenten van de Iraanse regering als aanhangers van Reza Pahlavi betrokken waren bij plannen voor terroristische acties tegen een legale demonstratie van ongeveer 100.000 mensen tegen de golf van politieke executies. Hij voegde daar cynisch aan toe: “Is dat werkelijk puur toeval?”
De laatste Sjah van Iran stond bekend om zijn eenpartijstaat, de onderdrukking van politieke tegenstanders door de beruchte geheime politie SAVAK en wijdverbreide, systematische corruptie. Hij werd in februari 1979 door een massale volksrevolutie ten val gebracht.
Reza Pahlavi, die openlijk en stelselmatig steun uitspreekt voor buitenlandse militaire interventie en hervatting van aanvallen op Iran, werd op 12 april 2026 door de Zweedse televisie SVT gevraagd naar de ernstige mensenrechtenschendingen onder het bewind van zijn vader. Hij antwoordde: “Ik ben trots op mijn erfgoed, op de geschiedenis van mijn familie en op alles wat zij hebben gedaan.”
Hij heeft jarenlang openlijk verklaard contacten te onderhouden met de Islamitische Revolutionaire Garde (IRGC) en het Iraanse Ministerie van Inlichtingen, de twee belangrijkste instellingen die verantwoordelijk worden gehouden voor onderdrukking en terreur. De IRGC staat op de lijst van terroristische organisaties van de Europese Unie.
De Nederlandse omroep NOS schreef op 19 april: “Veel Iraniërs die in het buitenland wonen, worden geïntimideerd en bedreigd. Ook in Nederland. Anders dan veel mensen denken, gebeurt dat niet alleen door de lange arm van Teheran: ook aanhangers van de prominentste leider van de Iraanse oppositie, Reza Pahlavi, maken zich hier schuldig aan.” Volgens het bericht worden critici van Reza Pahlavi zowel online als offline op grote schaal geïntimideerd. Personen die geen aanhanger zijn van Pahlavi, of zelfs weigeren de leus “Lang leve de Sjah” te scanderen, lopen volgens het artikel het risico slachtoffer te worden van intimidatie. Daarbij worden onder meer persoonsgegevens en foto’s openbaar gemaakt en verspreid. Hoogleraar strafprocesrecht Joep Lindeman stelt dat er duidelijke aanwijzingen zijn voor doxing: “het delen van persoonsgegevens met als doel mensen te intimideren.” Hij wijst erop dat doxing in Nederland strafbaar is en kan worden bestraft met een gevangenisstraf van maximaal twee jaar. Verder vermeldt het artikel dat inmiddels ten minste twintig Iraniërs aangifte hebben gedaan bij de politie. Volgens advocaat Amin Roozdar worden zijn cliënten niet uitsluitend online lastiggevallen. Bij een van hen is de woning beklad met leuzen waarin zij als verrader wordt bestempeld.
Mensenrechtenactivist en voormalig BBC-journalist Negin Shiraghaei verklaarde dat iedereen die Pahlavi niet steunt of weigert “Lang leve de Sjah” te roepen, wordt lastiggevallen. In heel Europa zouden Iraniërs worden geïntimideerd. Op online video’s is volgens het bericht te zien hoe winkeliers en restauranteigenaren onder dreiging van geweld worden gedwongen portretten van de kroonprins op te hangen.
Masoud Masjoudi, een Iraans-Canadese wiskundige die vroeger steun verleende aan Reza Pahlavi maar later ernstige kritiek op hem uitte en begon te publiceren over diens werkwijze en de banden van zijn aanhangers met de Islamitische Republiek, werd begin februari 2026 vermoord. Associated Press schreef op 16 april in een onderzoeksrapport: “De twee personen die worden beschuldigd van de moord op Masjoudi hadden zich online uitgesproken tegen de Iraanse regering en steunden de monarchistische beweging.” AP voegde daaraan toe dat enkele dagen na de verdwijning van Masjoudi tien andere prominente leden van de diaspora, voornamelijk critici van de monarchistische campagne of tegenstanders van oorlog met Iran, op X werden bedreigd met de boodschap: “Binnenkort zullen jullie veel lichamen moeten vinden.”
Wat veel Iraniërs nog meer verontwaardigt, is dat volgens Deutsche Welle op 10 mei 2026 in Regensburg, nabij München, een demonstratie op uitnodiging van Reza Pahlavi plaatsvond waarbij meerdere deelnemers in witte T-shirts met het embleem van de SAVAK marcheerden. Dat leidde tot veel kritiek. Eerder waren in Londen al zwart geklede groepen in het nieuws gekomen die werden aangestuurd door een bekende organisator van monarchistische demonstraties. Velen zagen daarin overeenkomsten met straatgroepen met een extreemrechtse of fascistische uitstraling.
Volgens Deutsche Welle verklaarde Nejat Bahrami, een naaste medewerker van Reza Pahlavi, dat deze optocht “niets vreemds, negatiefs of angstaanjagends” was en dat deze mensen, net als de veiligheidsdiensten in Europa en de Verenigde Staten, “de democratie, veiligheid en welvaart van de bevolking beschermen”.
Verschillende Iraanse deskundigen uitten echter tegenover Deutsche Welle hun diepe bezorgdheid. Socioloog Kazem Kordvani stelde: “Hun doel is de heiligverklaring van de SAVAK, en dat betekent het verheerlijken van marteling en onderdrukking.” Volgens hem is de SAVAK “het symbool van het absolute kwaad”. Hij voegde eraan toe dat Pahlavi nooit de martelingen en het geweld van de SAVAK expliciet heeft veroordeeld. Volgens Kordvani komt de opvatting van deze stroming erop neer dat “hun geweld slecht is, maar ons geweld goed; hun moorden zijn slecht, maar onze moorden zijn goed.”
Op 25 februari 2026 noemde Reza Pahlavi de Iraanse Koerden “separatisten” en verklaarde hij dat hij hen met het leger zou onderdrukken als hij aan de macht zou komen. Dit leidde tot grote woede onder Iraanse Koerden, mede vanwege de zware repressie die zij in de twintigste eeuw onder de Sjah en diens vader hebben ondergaan.
Meerdere Iraniërs in Europa die voor dit artikel werden gesproken, benadrukten dat Reza Pahlavi een bron van verdeeldheid is binnen de Iraanse oppositie en dat het bieden van een exclusief platform aan hem een belediging vormt voor de Iraanse bevolking, die zowel genoeg heeft van de religieuze dictatuur als geen terugkeer wenst naar een monarchale dictatuur.
Joseph, een Iraans-Nederlandse beleidsmedewerker op het gebied van Europese aangelegenheden rond Iran, verklaarde: “Niemand behalve de geestelijke machthebbers profiteert van dit soort politieke spelletjes. Pahlavi heeft vanaf het begin nauwelijks draagvlak onder Iraniërs gehad. Inmiddels is ook het kunstmatig gecreëerde imago rond hem doorgeprikt. Geen van de slachtoffers van de recente golf van executies had enige band met hem. Het is onduidelijk waarom de commissie Buitenlandse Zaken van de Nederlandse Tweede Kamer zou willen inzetten op een verliezende kandidaat. Dat staat volledig los van de werkelijkheid in Iran.”
