Van alle politieke debatten waarin Labour zich heeft gemengd sinds het aantreden van de regering, is de hervorming van de sociale zekerheid er een die zijn lelijke kop zal blijven opsteken totdat het direct wordt aangepakt. De vraag die altijd een stap achter deze gesprekken zal zijn, is wie het lef heeft om het aan te pakken.
Een langzaam verslechterende fiscale achtergrond van snel stijgende overheidsleningen heeft ons huidige socialezekerheids- en uitkeringsstelsel onder een vergrootglas gelegd. De laatste cijfers van het Office of National Statistics laten zien dat er in het financiële jaar tot november 2025 8,2% meer werd geleend dan in dezelfde periode het jaar daarvoor. De 132,3 miljard pond die in de periode van acht maanden werd geleend, is het op één na hoogste cijfer ooit, na het hoogtepunt van de Covid-19 pandemie in 2020. Ballooning overheidsuitgaven heeft de overheid in het nauw gedreven en velen wenden zich tot schulden om de dagelijkse uitgaven te financieren, waarbij de ONS de toegenomen uitkeringen benadrukte als een van de belangrijkste oorzaken van de hogere kosten.
Dit hoeft niet te verbazen, gezien de cijfers die naar buiten zijn gekomen over de omvang van de uitkeringen die de staatskas tegen het einde van dit decennium zullen aantasten. Verwacht wordt dat de sociale lasten in 2025-26 in totaal £324 miljard zullen bedragen, een aanzienlijke stijging van £44 miljard ten opzichte van 2019-20, als gevolg van zowel de opwaartse druk van de drievoudige vergrendeling van het staatspensioen als een stijgend aantal aanvragers. Een op de 10 mensen in de werkende leeftijd maakt nu aanspraak op een ziekte- of invaliditeitsuitkering en het aantal mensen dat de persoonlijke onafhankelijkheidsuitkering ontvangt, zal tegen het einde van het decennium stijgen van 2 miljoen naar 4,3 miljoen. Dit is geen probleem dat zich vanzelf oplost.
Als hier niets aan wordt gedaan, zal ons huidige socialezekerheids- en uitkeringsstelsel de overheidsuitgaven elke schijn van duurzaamheid doen overschrijden. Maar in plaats van actie te ondernemen gaat Labour gebukt onder het gewicht van hun eigen interne ideologische verdeeldheid en de politieke bagage van hervormingen die de partij in het verleden heeft doorgevoerd. Zoals het nu is, is welzijn een middel geworden om punten te scoren in plaats van problemen op te lossen.
De stemmen die in eerdere discussies over dit onderwerp opvielen, waren stemmen die blijk gaven van een scherp inzicht in sterk leiderschap en niet bang waren om de flagrante problemen in het systeem aan te pakken. Wijlen Frank Field werd beschouwd als een buitenbeentje op dit gebied en bleef zich tot aan zijn dood inzetten om ideologische tegenstellingen te overbruggen om echte vooruitgang te boeken op het gebied van de verzorgingsstaat.
Field lanceerde samen met Tory-parlementsleden campagnes om armoede aan te pakken, waarbij hij consequent waarschuwde voor “uitkeringsafhankelijkheid” en voor de economisch onhoudbare aanpak om grote aantallen mensen met een uitkering overeind te houden. Hij werd door Tony Blair gevraagd om “het ondenkbare te denken” over de hervorming van de sociale zekerheid, wat Field ertoe aanzette om het premieprincipe te herstellen bovenop het basispensioen van de staat – bewonderd door deskundigen uit de sector, ondoorgrondelijk voor de regering.
Enkele meer hedendaagse stemmen in discussies over welzijn zijn The Centre for Social Justice en voormalig conservatief leider Iain Duncan Smith MP en Patrick Spencer MP, beiden uitgesproken critici van de stotterende vooruitgang van Labour op het gebied van hervormingen en pleitbezorgersvan sterk politiek leiderschap als weg door de blokkade. Tijdens zijn periode als staatssecretaris voor Werk en Pensioenen van 2010 tot 2016 leidde Duncan Smith het belangrijkste programma van welzijnshervormingen deze eeuw, met de introductie van Universal Credit, het Work Programme en het Single Tier Pension. Zijn beslissingen waren misschien controversieel, maar het waren de acties van iemand die niet bang was om flagrante problemen in het systeem aan te pakken en zijn gewicht in de schaal te leggen om ze te veranderen.
Heeft het Labour-kabinet deze persoonlijkheden in zijn gelederen? Wes Streeting leidt de NHS door haar gedurfde 10 Year Health Plan, met als doel de manier waarop de gezondheidszorg in het hele land wordt geleverd te transformeren. Shabana Mahmood heeft soortgelijke vergaande hervormingen van het Britse asielstelsel op stapel gezet. Zowel Streeting als Mahmood werken echter op wat op dit moment veiliger terrein is, gezien het historische belang van de NHS voor de kiezers en de hedendaagse discussies over immigratie die door de hervormingen worden aangestuurd. Hervorming van de welvaartsstaat daarentegen heeft consequent laten zien dat het een langetermijnkwestie is die door de kieren van de belangen van de moderne democratie valt.
De uitgaven voor welzijn zullen dit decennium een kritiek punt bereiken en de gevolgen voor de overheidsfinanciën zullen rampzalig zijn. Labour zou er goed aan doen om het advies van zowel Field als Duncan Smith op te volgen, of het nu gaat om “het ondenkbare denken” of het wegnemen van politieke aarzelingen die hen ervan weerhouden om effectieve veranderingen door te voeren. Welzijnshervorming heeft een leider nodig en het is in het belang van Labour om er snel een te vinden.
